بهداشت آشپزخانه: تمیزکردن، ضدعفونی و جداسازی مواد

وقتی سینک و پیشخوان آشپزخانه تمیز به نظر میرسند اما سطح کانتر بعد از یک ساعت دوباره چسبناک و لکهدار میشود، مشکل شما نظافت نیست؛ روش نظافت است. آلودگی متقاطع یعنی انتقال ذرات و میکروبها از یک ماده غذایی، سطح یا وسیله به ماده غذایی دیگر، و در خانه بیشتر از راه سطوح مشترک و دستها اتفاق میافتد.
سازمان جهانی بهداشت پنج اصل بنیادی ایمنی غذا را در خانه و آشپزخانه قابل توجه میداند: جلوگیری از انتقال عامل بیماریزا از انسان و حیوانات، جدا نگهداشتن غذای خام از غذای پخته، پختن به اندازه و زمان درست، نگهداری در دمای مناسب و استفاده از آب و مواد اولیه سالم. سه قلم اول این فهرست همان چیزی است که در یک آشپزخانه خانگی تعیینکننده است.
تمیزکردن واقعی با پاککردن ظاهری فرق دارد
پاککردن یعنی برداشتن ماده غذایی و چربی فیزیکی با فشار آب و شوینده. ضدعفونی یعنی کاهش میکروبهای باقیمانده روی سطح پس از تمیزشدن. اگر مرحله اول درست انجام نشود، ماده شوینده بهجای اثر کردن، فقط آلودگی را روی سطح پخش میکند. ترتیب درست همیشه یکسان است: پاککردن، خشککردن، سپس ضدعفونی در صورت نیاز.
سطوح تماس با مواد غذایی را با شوینده و آب داغ بشویید و با دستمال تمیز خشک کنید؛ رطوبت باقیمانده خودش زمینه رشد است.
شوینده را روی سطح بنشانید، دستمال جداگانه بسپارید و از نواحی تمیز به سمت کثیف حرکت کنید؛ دستمال کثیف را همانجا رها نکنید.
دستگیره در، شیر آب، دکمه اجاق و صفحه کنترل را جزو همان سطوح پرتماس حساب کنید؛ اینها بیشترین دستمالکشی را میگیرند اما کمترین تمیزکاری را.
برای شستوشوی چاقو، تخته و وسایل پلاستیکی، آب داغ کمک بزرگی است؛ برای شستوشوی دست و حوله، دما اهمیت کمتری دارد و مدت شستوشو مهمتر است.
نکتهای که اغلب نادیده گرفته میشود، مدت ماندن ماده شوینده روی سطح است. پاشیدن سریع و پاککردن فوری، تمیزکردن نیست؛ چند دقیقه مکث، کار پاککردن را کامل میکند. در فاصله بین کارهای آشپزی هم بهتر است مواد خام و پخته روی سطح باز رها نشوند.
جدا نگهداشتن خام از پخته در عمل روزمره
قاعده ساده این است: گوشت خام، مرغ، ماهی و تخممرغ گرم در یک سمت کار کنید و غذای آماده خوردن، نان، سبزی شسته و میوه در سمت دیگر. حتی یک تخته جدا یا یک سینک یا لگن دوم برای شستوشوی گوشت، بیشترین اثر را با کمترین هزینه دارد.
برای گوشت و مرغ، یک بشقاب یا ظرف جدا آماده کنید و پس از تماس با ماده خام، همان ظرف را بشویید.
تخته برش خام را کنار تخته سبزی و نان نگذارید؛ اگر تخته یکی دارید، بین کارها بشویید و خشک کنید.
پختن باید تا رسیدن به دمای مناسب داخل غذا ادامه پیدا کند، اما غذای خام یا نیمپخته را با فاصله زمانی کم از غذای آماده، کنار هم نگه ندارید.
در یخچال، گوشت و مرغ خام را در طبقه پایین و جدا از مواد تازه و پخته بگذارید تا آب و ترشحات آن به پایین نریزد.
هرچه بیشتر بین مراحل کار جابهجا شوید، فرصت انتقال بیشتر میشود. مطالعههای مروری درباره رفتار خانوارها نشان میدهد شستوشوی دست با وجود آگاهی، بهطور عملی اغلب نادیده گرفته میشود، بهویژه پس از تماس با گوشت خام؛ همین یک نکته، بیشترین سهم را در انتقال میکروبی در آشپزخانه خانگی دارد.
دست، حوله و لباس کار
پس از رفتن به سرویس بهداشتی، پس از تماس با گوشت خام، پس از خامدوردستی و پیش از شروع آمادهسازی، دستها را بشویید.
شستوشو فقط با فشار آب کوتاه کافی نیست؛ کف soap به تمام سطوح دست برسد و زمان مکث کوتاهی داشته باشد.
حوله آشپزخانه را هر چند روز عوض کنید، خشک نگه دارید و از حوله دستشویی برای گرفتن مواد خام استفاده نکنید.
آستین و لباس کاری خیس یا کثیف را همان روز عوض کنید؛ پارچه خیس، گرما و رطوبت را نگه میدارد.
سینک و سرخکن، نقاط پرتماس روزانه
سینک، محل برخورد همهچیز است: گوشت خام، سبزی، ظرف کثیف و دست. در یک سینک دولنگ میتوانید از این تفکیک استفاده کنید: یک لگن برای شستوشوی گوشت و مرغ، لگن دیگر برای ظرف تمیز و سبزی. همین تقسیم، بیشترین کاری را که بهداشت روزمره میطلبد، بدون خرید وسیله اضافه انجام میدهد.



سرخکن هم معمولاً بهعنوان وسیلهای مستقل و بیدردسر دیده میشود، اما سبد، کف دستگاه و دسته سبد بیشترین تماس را با غذا دارند و چربی به آنها میچسبد. اگر دستگاه شما دوسبد است، تفکیک سبدها یک مزیت بهداشتی هم دارد: غذای گوشتی و غذای کمپروتئین مثل سبزی و سیبزمینی در یک نوبت، بدون نیاز به شستوشوی میانی سبد. برای نظافت روزمره کافی است سبدها را با آب گرم و شوینده بشویید و پیش از استفاده دوباره کاملاً خشک کنید.

فاضلاب و بو؛ نشانهای که نباید نادیده گرفت
بوی نامطبوع از سینک معمولاً یعنی رسوب، مواد چرب و باقیمانده غذا در مسیر لوله. گرفتگی خفیف را میتوان با کاهش ورود چربی و مواد غیرمحلول، تمیزکردن منظم سیفون و رفع نشتیهای اطراف سینک کم کرد. اگر بو ادامه داشت، نشتی دیدید یا آب بهدرستی تخلیه نشد، موضوع از حوزه نظافت روزمره بیرون است و باید بررسی شود.
در مجموع، بهداشت آشپزخانه یعنی حذف منابع آلودگی، نه اضافهکردن مراحل پیچیده. اگر دنبال سینکی هستید که شستوشوی مواد خام و تمیز را از هم جدا کند، مدلهای دولگن استیل داتیس مانند مدل ۱۹۷ دقیقاً برای همین تفکیک طراحی شدهاند؛ و اگر میخواهید پخت را هم با کمترین جابهجایی بین دست و ظرف انجام دهید، سرخکن دوسبد داتیس مدل ۲۰۲ انتخاب متناسبی است. جزئیات ابعاد، جنس و امکانات هر مدل را در صفحه محصول همان دستگاه ببینید.